Elektrik enerjisinin dağıtımı ve kullanımında güvenlik standartları, son yüzyılda büyük bir evrim geçirdi. Başlangıçta sadece ekipmanları korumaya odaklanan sistemler, günümüzde insan hayatını Çok düşük miliamper seviyesindeki risklerden koruyan sofistike bir disipline dönüşmüştür. Modern endüstriyel tesislerden konutlara, ıslak alanlara kadar her alanda, güç elektroniğinin ve yeni yük profillerinin yarattığı zorluklar, klasik koruma yöntemlerini yetersiz bırakmaktadır.

Elektrik sektörünün lider firmalarından Sigma Elektrik, geliştirdiği yeni nesil ürün ekosistemiyle sadece standartlara uyum sağlamakla kalmıyor; 10mA kaçak akım hassasiyetli koruma, akıllı yeniden kapama üniteleri ve elektrikli araçlara özel çözümleriyle elektriksel güvenlikte çıtayı yukarı taşıyor. Bu yazımızda Sigma Elektrik’in kapsamlı ürün ve teknoloji analizini bulabilirsiniz.


 

Sektörde ve son kullanıcı nezdinde yapılan en kritik hata, standart 30mA Hayat Koruma Şalterinin her koşulda insan hayatını koruyacağının varsayılmasıdır. Oysa güvenlik mutlak bir değer değil, ortam koşullarına bağlıdır. Sigma Elektrik’in teknik analizleri, özellikle havuz ve sauna gibi ıslak alanlarda 30mA korumanın neden yetersiz kaldığını bilimsel verilerle ortaya koyuyor.
 

IEC 60479-1 standardına göre, kuru koşullarda insan vücudunun direnci (empedansı) derinin yalıtkanlığı sayesinde 100.000 ohm seviyelerinde olabilir. Ancak su, bu yalıtkan bariyeri yıkar ve vücut direncini dramatik bir şekilde 200 ile 500 ohm seviyelerine düşürür.

Bu direnç çöküşü, Ohm Yasası gereği maruz kalınan akımı ölümcül seviyelere çıkarır. Ancak asıl sinsi tehlike "Ventriküler Fibrilasyon"dan önce gelen Elektrik Şoku Boğulmasıdır (ESD). Bir insan suda yüzerken 15mA - 20mA seviyesinde bir akıma maruz kalırsa, kasları kilitlenir (tetani) ve hareket edemez hale gelir. "Bırakamama Eşiği" (Let-Go Threshold) olarak bilinen bu sınır, ortalama bir yetişkin için 10mA civarındadır.

Sorun şudur ki, standart bir 30mA kaçak akım şalteri, standartlar gereği (IEC 61008-1) 15mA ile 30mA arasında bir noktada açar. Yani 20mA'lik bir kaçak akım oluştuğunda şalter devreyi kesmeyebilir; ancak bu akım sudaki insanı felç edip boğulmasına neden olmak için yeterlidir.


 

Bu riski elimine etmek için Sigma Elektrik, 10mA hassasiyetli Kaçak Akım Koruma Şalteri ürün grubunu sunmaktadır.

► Hassasiyet: Nominal kaçak akım eşiği 10mA olan bu cihazlar, pratikte 6-8mA seviyesinde devreyi keserek kas kilitlenmesi riskini ortadan kaldırır.
► Hız: 40 milisaniyenin altında (tipik olarak <30ms) devreyi açarak maruz kalınan enerji miktarını minimumda tutar.
► Uygulama: Yüzme havuzları, jakuziler ve ıslak alanlar için özel olarak tasarlanmış bu seri, "lüks" değil fizyolojik bir zorunluluktur.



 

Sahada sıklıkla karıştırılan iki ürün grubu arasındaki farkı teknik olarak netleştirmek, doğru projelendirme için hayati önem taşır. Sigma Elektrik ürün gamında her iki çözüm de mevcuttur, ancak kullanım alanları tamamen farklıdır.
 

► Entegre Yapı: Akım algılayıcı toroid, röle mekanizması ve kesici kontaklar tek bir gövdede birleşiktir. Harici bir elemana ihtiyaç duymaz.
► Sınırlar: Fiziksel kısıtlar nedeniyle genellikle maksimum 125A anma akımına kadar üretilirler.
► Kullanım: Konutlar, ofisler ve 125A altı tali panolar için birincil tercihtir.

 

Yüksek akımlı endüstriyel tesislerde (örneğin 400A, 800A, 2500A), ana baraları küçük bir cihazın içinden geçirmek imkansızdır. Burada Sigma'nın Kaçak Akım Algılama Rölesi çözümü devreye girer. Bu sistem üç ayrı bileşenden oluşur ve biri olmadan diğeri çalışamaz:

1. Harici Toroidal Akım Trafosu: Ana kabloların içinden geçtiği sensör (Sigma, 80mm çaptan 300 mm çapa ve dikdörtgen tiplere kadar seçenek sunar).
2. Kaçak Akım Algılama Rölesi: Toroidden gelen sinyali işleyen beyin. Eşik değeri (30mA - 30A) ve zaman gecikmesi ayarlanabilir.
3. Açtırma Bobinli Şalter (MCCB): Röleden gelen komutla ana enerjiyi kesen mekanizma.

Özetle: Bir ürünün kaçak akıma karşı koruma yapması için harici toroide, devre kesiciye ve açtırma bobine ihtiyacı varsa o bir “kaçak akım algılama rölesidir"; Toroidi içinde dahili ise, devreyi kesmek için herhangi bir ek ürüne ihtiyacı bulunmuyorsa "kaçak akım koruma şalteridir”. Sigma, her iki ihtiyaca da yanıt veren geniş bir yelpazeye sahiptir.
 

Geleneksel yüklerin yerini güç elektroniği tabanlı cihazların alması (LED'ler, sürücüler, EV şarj cihazları), şebekeye saf sinüzoidal olmayan kaçak akımların karışmasına neden olmuştur. Yanlış tip kaçak akım koruma şalteri kullanımı, "DC Körleşmesi" (DC Blinding) nedeniyle sistemde gereksiz açmalara yol açabilir.





► 1. Tip AC

Sadece saf sinüzoidal AC kaçak akımlarına karşı duyarlıdır. Genel aydınlatma devreleri, fırın, ütü ve akkor lamba gibi içinde elektronik kart barındırmayan basit rezistif yüklerin bulunduğu sistemlerde kullanılır.

Kısıtlar: Modern cihazların yaydığı DC bileşenleri süzme (filtreleme) yeteneği yoktur. DC karakterli parazitleri kaçak akım gibi algılayarak gereksiz açma (nuisance tripping) yapabilir.

• Risk: Bu şalterler, DC akımları süzemediği gibi; bu akımları birer kaçak akım (hata) gibi algılayarak sistemde gereksiz açma (nuisance tripping) yaratır. Bu durum, işletmelerde açıklanamayan enerji kesintilerinin baş sorumlusudur. Ayrıca yoğun DC bileşen altında manyetik çekirdeği doyuma ulaşarak körleşme riski de taşır. Bu nedenle modern yönetmeliklerde kullanımı kısıtlanmaktadır.


► 2. Tip A

Tip AC’nin özelliklerine ek olarak, elektronik devrelerin ürettiği nabız vuran (pulsating) DC kaçak akımları da algılar.

• Kullanım Alanı: Bilgisayarlar, klimalar, asansörler, dimmerler, TV’ler ve basit LED aydınlatma sistemlerinin bulunduğu konut ve ofis uygulamaları için ideal standarttır.


► 3. Tip A + 6mA DC (Elektrikli Araç Şarj İstasyonları için Özel Çözüm)

Standart Tip A korumasına ek olarak, 6mA’e kadar olan pürüzsüz (smooth) DC kaçak akımlarına karşı özel bir bağışıklığa sahiptir

• Avantajı: Tip A'dan farklı olarak, DC kaçak akım seviyesini sürekli izler. Şebekedeki küçük ölçekli DC bileşenleri süzerek, rölenin körleşmesini veya gereksiz yere açma yapmasını engeller.
• Kullanım Alanı: Sigma Elektrik’in elektrikli şarj istasyonları için geliştirdiği özel bir çözümdür. Elektrikli araç şarj ünitelerinde araç şarj olurken oluşabilecek 6mA üzerindeki saf DC kaçaklar, tesisattaki standart AC veya A tipi şalterlerin manyetik özelliğini bozarak (körelterek) onları çalışamaz hale getirebilir. Bu kaçak akım koruma şalterleri, 6mA DC kaçak algılandığında devreyi keserek tesisatın geri kalanındaki koruma ekipmanlarının güvenliğini sağlar.


4. Tip B

AC, Darbeli DC ve Pürüzsüz (Düz) DC kaçak akımların tamamını algılayabilen en ileri teknolojidir.


• Özellikleri: Yüksek frekanslı kaçak akımları da yakalayarak tam koruma sağlar.
• Kullanım Alanı: Güneş enerjisi (PV) santralleri, UPS sistemleri, Asansör ve Hız kontrol sürücüleri (VSD) ve Tıbbi cihazlar gibi, DC kaçağın ve frekans değişimlerinin yoğun olduğu endüstriyel tesislerde kullanımı zorunludur.

 

Kaçak akım koruma şalterinin en büyük handikabı, nem, rutubet, yıldırım gibi geçici durumlarda oluşan "istenmeyen açmalar"dır (nuisance tripping). Sigma SCRC-03 Yeniden Kapama Ünitesi, bu sorunu akıllı bir algoritma ile çözer:






1. Hata Tespiti, Kaçak Akımı Algılama ve İlk Kurma: Kaçak akım koruma şalteri gereksiz bir nedenden dolayı attığında, SCRC03 yeniden kapama ünitesi kaçak akım koruma şalterini 10 sn sonra yeniden kurar
2. İkinci Kurma: Eğer kaçak akım koruma şalteri tekrar atarsa, yeniden kapama ünitesi 60 saniye bekler ve tekrar kaçak akım koruma şalterini kurar.
3. Son Kurma: Sorun devam ediyorsa 300 saniye (5 dakika) bekleyip son bir deneme yapar.
4. Kilitlenme (Lockout): Üçüncü denemeden sonra da kaçak akım koruma şalteri atıyorsa, sistem hatanın "Kalıcı" olduğuna karar verir ve kendini kilitler, yeniden kurma yapmaz. Artık manuel müdahale gerekir.

Bu teknoloji, güvenliği riske atmadan (çünkü canlı temas varsa kaçak akım koruma şalteri anında tekrar atar) sistem sürekliliğini maksimize eder.




 

Bir tesiste, basit bir priz arızasının tüm binanın elektriğini kesmesi kabul edilemez. Sigma Elektrik ürünleri, hem Akım (Amperometrik) hem de Zaman (Kronometrik) selektivitesini sağlayacak şekilde tasarlanmıştır.

► Akım Kuralı: Ana giriş panosundaki kaçak akım koruma şalterinin akım değeri, alt devrenin en az 3 katı olmalıdır. Örneğin; alt devrede 30mA Hayat Koruma, ana girişte 300mA Yangın Koruma şalteri kullanılmalıdır.
► Zaman Kuralı: Sadece akım farkı yetmez. Ana panoda Sigma'nın Gecikmeli (Type S) modelleri kullanılmalıdır. Bu modeller, hatayı görse bile belirli bir süre bekler. Eğer alt devredeki (gecikmesiz) şalter hatayı temizlerse, ana şalter açmaz ve tesisin geri kalanı enerjili kalır.
► Tip Kuralı (Hiyerarşik Kapsayıcılık): Tesisat genelinde tam koruma sağlamak için, ana panodaki şalter ile tali panodaki şalter arasında "Tip Uyumu" (Kapsayıcılık) şarttır. Mühendislik kuralı şudur: Üst (kaynak) taraftaki röle, alt (yük) taraftaki rölenin özelliklerini mutlaka kapsamalıdır.

hiyerarşi şu şekilde olmalıdır: Tip B > Tip A > Tip AC

*Uygulama Örneği: Eğer daire içi panoda (tali pano) Tip A veya Tip A + 6mA özellikli bir ürün kullanılıyorsa; ana bina giriş panosunda asla Tip AC kullanılamaz. Ana panoda da en az Tip A (tercihen S Tipi/Gecikmeli) veya daha üstün koruma sağlayan Tip B kullanılmalıdır.
*Örnek: Eğer alt devrede Tip A veya Tip B kullanılıyorsa, ana girişte asla Tip AC kullanılamaz.
*Neden?: Alt devredeki bir A tipi yükten kaynaklanan DC bileşenler, ana girişteki AC tipi röleyi hataya sürükleyerek gereksiz açma yaptırabilir veya körleştirerek tüm binayı korumasız bırakabilir.



Sonuç

Elektriksel güvenlik, günümüzde sadece bir kaçak akım koruma şalteri takmaktan ibaret değildir. Yükün tipine, kullanılan sisteme ve ortamın koşullarına (Islak alan, Bina veya Endüstri) göre doğru ürünü seçmek bir mühendislik zorunluluğudur. Sigma Elektrik; geniş kaçak akım koruma çözümleri ile can ve yangın güvenliğini sağlarken, SCRC-03 ile operasyonel sürekliliği de garanti ederek her ölçekteki ihtiyacı karşılayan kapsamlı çözüm ortağınızdır.


Kaynakça

Kurumsal Dokümanlar ve Kataloglar

► Sigma Elektrik. (2025). 2025 Ocak Fiyat Listesi. İstanbul: Sigma Elektrik Sanayi ve Ticaret A.Ş. https://sigmaelektrik.com
► Sigma Elektrik. (2025). Mini Genel Katalog 2025. İstanbul: Sigma Elektrik Sanayi ve Ticaret A.Ş.
► Sigma Elektrik. (t.y.). Kaçak Akım Koruma Şalterleri [Teknik Broşür]. İstanbul: Sigma Elektrik Sanayi ve Ticaret A.Ş.
► Sigma Elektrik. (t.y.). SCRC-03 Otomatik Yeniden Kapama Ünitesi Kullanım Kılavuzu. İstanbul.


Uluslararası Standartlar

► International Electrotechnical Commission. (2009). Type F and type B residual current operated circuit-breakers with and without integral overcurrent protection for household and similar uses (IEC 62423:2009). Geneva, Switzerland: IEC.
► International Electrotechnical Commission. (2010). Residual current operated circuit-breakers without integral overcurrent protection for household and similar uses (RCCBs) – Part 1: General rules (IEC 61008-1:2010). Geneva, Switzerland: IEC.
► International Electrotechnical Commission. (2016). Low-voltage switchgear and controlgear – Part 2: Circuit-breakers (IEC 60947-2:2016). Geneva, Switzerland: IEC.
► International Electrotechnical Commission. (2018). Effects of current on human beings and livestock – Part 1: General aspects (IEC TS 60479-1:2018). Geneva, Switzerland: IEC.
► International Electrotechnical Commission. (2018). Residual direct current monitoring device to be used for mode 3 charging of electric vehicles (IEC 62955:2018). Geneva, Switzerland: IEC.


Akademik Makaleler ve Teknik Raporlar

► Biegelmeier, G. (1985). New knowledge on the impedance of the human body. Electrical Safety Engineering, 12(1), 19-26.
► Cadzow, J. A. (1970). The physiological effects of electric shock. The Physics Teacher, 8(7), 362-366.
► Freschi, F. (2015). High-frequency behavior of residual current devices. IEEE Transactions on Power Delivery, 30(3), 1363-1369. https://doi.org/10.1109/TPWRD.2014.2372768
► Lee, R. C., & Capelli-Schellpfeffer, M. (Eds.). (2000). Electrical Injury: A Multidisciplinary Approach to Therapy, Prevention, and Rehabilitation. Annals of the New York Academy of Sciences.
► Morse, M. S., Kotsch, J., Prussak, B., & Kohl, J. G. (2020). Examining the Risk of Electric Shock Drowning (ESD) as a Function of Water Conductivity. IEEE Transactions on Industry Applications, 56(6), 6122-6129. https://doi.org/10.1109/TIA.2020.3012949
► Reilly, J. P. (1998). Applied Bioelectricity: From Electrical Stimulation to Electropathology. New York: Springer-Verlag.