elektrik port üyelik servisleri elektrik port üyelik servisleri

Lityum İyonun Kimyasından Şebekenin Kalbine:
Tozdan Trafoya Bir Mühendisin Kalite Yolculuğu

Mühendislik fakültesinin sıralarında otururken tahtaya yazılan diferansiyel denklemlerin veya karmaşık devre teorilerinin gerçek hayatta ne işe yarayacağını hepimiz sorgulamışızdır. Ancak laboratuvar önlüğünü giyip bir Glove Box (Eldivenli Kabin) içinde mikronluk katot tozlarıyla uğraştığınızda veya devasa bir güç trafosunun AG-OG sargı testlerini yaparken indüklenen o gücü hissettiğinizde, teorinin pratikle sert bir şekilde çarpıştığı o anı yaşarsınız. Mühendisliği, formülleri ezberlemek değil; o formülleri "kaliteli ürüne" dönüştürme sanatı olarak yorumlayan değerli yazarımız Ezgi Gültek'in deneyimleriyle hazırladığı yazıyı keyifle okumanızı dileriz.



A- A+
15.01.2026 tarihli yazı 276 kez okunmuştur.
Ben bu yazımda aslında teorik veya tamamen pratik bir şey anlatmaktansa geleceğine bir yöne vermeye çalışan genç arkadaşlarıma belki ilgi alanlarında olan konularda aslında nelerle karşılaşacaklarını veya neleri bilmeleri gerektiğini naçizane bahsedeceğim. Bu sektörde ve alanda mesleki olarak çok daha tecrübeler ve otoriteler varken; ben aslında görmüş ve yaşamış olmanın o takım elbiselerde, ilerlemiş yaşlarda veya illa belli bir cinsiyette kısıtlanmadığını düşünerek biraz ufuk açmaya çalışacağım.

Yönettiğim 2 TUBİTAK projesinde batarya teknolojilerinin en ham haliyle; yani karbonun, demirin element halinden bir enerji hücresine dönüşme serüveniyle 2.5 yıl geçirdim. Ardından kariyerim beni Malatya'daki ağır sanayinin kalbine, trafo üretim sahalarına taşıdı. Bu iki uç noktaya şu anki bakış açımla bana tek bir ortak gerçeği öğretti:


Mühendislik, formülleri ezberlemek değil; o formülleri "kaliteli ürüne" dönüştürme sanatıdır.

 

Laboratuvarın Sessizliği | Kimya ve Malzeme Bilimi Dersleri Canlanıyor


Sektörde batarya dendiğinde genellikle hazır alınan "hücrelerin" paketlenmesi anlaşılır. Ancak benim tecrübem, işin mutfağında, yani "toz" aşamasında başladı.

Üniversitede aldığımız kimya bilimi dersindeki "kristal yapılar" ve "stokiyometri" kavramları, Ball Milling (Bilyalı Öğütme) cihazının başında beklerken hayati önem taşır. Katot aktif malzemesini (örneğin LFP - Lityum Demir Fosfat) hazırlarken, bilyaların dönüş hızı ve süresi malzemenin partikül boyutunu belirler. Bu da doğrudan iç direnç ve kapasite demektir.

Glove box içinde hücre montajı yaparken, havadaki nemin lityumla tepkimeye girip hidrojen gazı ve ısı açığa çıkardığını gördüğünüzde, Termodinamik yasalarının sadece kağıt üzerinde olmadığını, bir güvenlik protokolü olduğunu anlarsınız.


 


 

Ağır Sanayinin Gürültüsü | Elektromanyetik Teorinin Somut Hali


Batarya laboratuvarından çıkıp trafo fabrikasının üretim sahasına girdiğinizde ölçek mikronlardan metrelere çıkar. Burada Elektromanyetik Alanlar Teorisi ve Elektrik Makineleri dersleri konuşur. AG ve OG sargılarının sarım kalitesi, transformatörün ömrünü belirler. Üretim bandında bir bobinin sarım sıkılığını kontrol ederken veya nüve (çekirdek) dizilimindeki silisli sacların yönüne bakarken, aslında Faraday Yasası'nın verimli çalışması için zemin hazırlarsınız. Tabi ki bunları an anlamak hele de ilk başlarda algılamak böyle kolay olamayacak. Her yaptığınız ve öğrendiğiniz aşamanın neden yapıldığını sorgulamakla teoriniz aklınıza gelecek.

Mesela okulda hepimizin ezberlediği o meşhur indüklenen gerilim formülünü hatırlarsınız:

 
E = 4,44. f. N. B. A
 

Üretim sahasında bu formül bizim pusulamızdır. Örneğin, 34.5 kV (OG) tarafı için bir tasarım doğruluyorsak:

► f (Frekans): 50 Hz (Sabit)
► B (Akı Yoğunluğu): Genellikle 1.5 - 1.7 Tesla arasında seçilir (Malzeme doyuma gitmesin diye).
► A (Nüve Kesit Alanı): Fiziksel boyut.

Elektrik mühendisi olarak sahada şunu kontrol ederiz: Eğer tasarımcı N (Sarım Sayısı) değerini yanlış hesapladıysa veya üretimde işçi 1 tur eksik sardıysa ne olur? Formüle göre N azalırsa, aynı gerilimi (E) tutturmak için manyetik akı yoğunluğunun (B) artması gerekir. Bu da nüvenin doyuma (saturation) gitmesine, trafonun aşırı ısınmasına, gürültülü çalışmasına ve harmonik üretmesine neden olur. İşte "Kalite Kontrol" bu aşamada, sadece sarımı saymak değil; o 1 turun eksikliğinin elektromanyetik sonucunu öngörebilmektir.




Hem batarya üretimindeki şarj-deşarj testlerini, hem de trafoların yükte/boşta kayıp ölçümlerini uygulamış biri olarak; Ölçme Tekniği ve İstatistik derslerinin önemini vurgulamalıyım ki birçoğumuzun sevmediği ders olabilir.



Test sahasında bir trafonun boşta kaybını ölçtüğünüzde veya bir bataryanın C-rate testini (deşarj hız testi) yaptığınızda elinize binlerce veri geçer. Bu verileri yorumlayıp "Bu ürün güvenlidir" veya "Reddedilmelidir" diyebilmek, mühendislik etiğinin temelidir.



 

Gelecekteki Meslektaşlarıma Naçizane Notlar | Çantanızda Neler Olmalı?


Bugün hem enerji depolama (Batarya) hem de enerji iletim (Trafo/Şebeke) sektöründe kariyer hedefleyen öğrenci kardeşlerime, bu iki dünyayı görmüş bir "abla" tavsiyesi olarak şunları söyleyebilirim:

► Simülasyon Dillerini Öğrenin: Sadece teoriyi bilmek yetmez. MATLAB/Simulink (okulda dersimiz vardı varsa mutlaka alın) ile batarya modellemeyi veya ANSYS Maxwell ile manyetik analiz yapmayı öğrenin. Sektör artık "deneme-yanılma" değil, "simüle et-üret" mantığıyla çalışıyor.

► Malzemeyi Tanıyın: İster elektrikçi olun ister elektronikçi; kullandığınız bakırın, yalıtım kağıdının veya lityumun kimyasal özelliklerini bilin. Beraber çalıştığım Fizik ve Enerji Bilimi hocamın unutmadığım bir sözü vardır: “Malzemeyi tanımayan, ürünü yönetemez”. O nedenle merakınız varsa bunun için mutlaka fizik ve kimya bölümü hocalarınızı rahatsız edin hatta atom fiziği laboratuvarlarında gönüllü olun.

► Standart Okuryazarlığı: Bunu kaliteci olduğunuzda bir daha anlayacaksınız, Mühendisliğin anayasası standartlardır (IEC, IEEE). Mezun olmadan en azından bir IEC 60076 (Trafo) veya IEC 62133 (Batarya) standardını açıp okuyun. Mülakatlarda sizi 1-0 öne geçirecek olan şey budur.

 

Unutmayın; voltlar ve amperler değişir, teknolojiler gelişir ama mühendislik prensipleri ve kalite ahlakı baki kalır.

Gelecek yazımda görüşmek üzere...
Ezgi  GÜLTEK Ezgi GÜLTEK Yazar Hakkında Tüm yazıları Mesaj gönder Yazdır



Aktif etkinlik bulunmamaktadır.
ANKET
Endüstri 4.0 için En Hazır Sektör Hangisidir

Sonuçlar