Yüksek gerilim (HV) literatüründe, bir varlığın sadece "çalışıyor" olması, onun sağlıklı olduğu anlamına gelmez. Transformatörler, buşingler ve akım trafoları gibi kritik ekipmanların izolasyon sistemleri; nem ingressi, kirlenme ve doğal yaşlanma yan ürünleri nedeniyle sessizce bozulur. CIGRE çalışmalarında, trafo arızalarının yaklaşık %17’sinin buşing kaynaklı olduğu raporlanmıştır. Buşing arızaları, birçok durumda yangın ve patlama ile sonuçlanarak ekipman ve personel güvenliği açısından ciddi risk oluşturur. Bu riskler, sadece operasyonel kesintilere değil, aynı zamanda ciddi güvenlik tehditlerine ve yüksek maliyetli hasarlara yol açar.
 

On yıllardır kullanılan geleneksel test yöntemleri, günümüzün karmaşık şebeke ihtiyaçlarını karşılamakta bazen yetersiz kalmaktadır:

► Klasik DC ve 50/60 Hz Testleri: İzolasyondaki bozulmalar genellikle ortam sıcaklığında veya hat frekansında kendini ele vermez.
► Maskeleme Etkisi: Ciddi bir nem birikimi veya izolasyon kirliliği, 50 Hz testlerinde "kabul edilebilir" sınırlar içinde kalarak gerçek durumunu gizleyebilir.
► Sıcaklık Yanılgısı: Standart sıcaklık düzeltme tabloları, özellikle yalıtımı bozulmuş ekipmanlarda hatalı sonuçlar vererek yanlış bakım kararlarına neden olabilir.



 

Megger, 1997 yılından bu yana dielektrik frekans tepkisi (DFR) teknolojisini laboratuvarlardan sahaya taşıyarak bu "kör noktaları" ortadan kaldırmaktadır. 1 Hz ve altındaki düşük frekanslarda yapılan analizler, izolasyon sistemindeki en küçük değişimlere karşı olağanüstü bir hassasiyet gösterir. Bu yöntem, uzmanların deyimiyle izolasyon testinin "mikroskobu"dur; çünkü standart testlerin göremediği başlangıç seviyesindeki yaşlanmayı ve kirlenmeyi net bir şekilde ortaya koyar.

 

►İlginizi Çekebilir: Devre Kesici Sağlığında Yeni Standart | EGIL200 + MOM3 Analizörü ile Gerçek Durum Analizi

 

Geleneksel testlerin "yeterli" kabul edildiği bir dünyada, neden 1 Hz gibi düşük frekanslara inmemiz gerekiyor?


Bu sorunun cevabı, izolasyon materyallerinin dielektrik fiziğinde yatmaktadır.
 

Dielektrik Frekans Yanıtı (DFR), aynı zamanda Frekans Domain Spektroskopisi (FDS) olarak da bilinir; kapasitans ve kayıpların (tan delta/güç faktörü) geniş bir frekans aralığında ölçülmesi tekniğidir. Megger tarafından saha kullanımına uyarlanan bu yöntem, izolasyonun durumunu sadece tek bir noktada değil, tüm spektrumda analiz eder.
 

Nem ve Yaşlanma İzolasyon sistemlerindeki bozulmalar (nem birikimi, kâğıt yaşlanması, yağ kirliliği) kendilerini en belirgin şekilde düşük frekanslarda gösterir.

► Hassasiyet: 1 Hz ve altındaki frekanslar, yalıtım materyalindeki polarizasyon ve iletkenlik değişimlerine karşı hat frekansına (50/60 Hz) göre çok daha duyarlıdır.
► Sanal Sıcaklık Taraması: DFR analizi, frekans ve sıcaklık arasındaki doğrudan ilişkiyi kullanır. 1 Hz'de yapılan bir ölçüm, aslında ekipmanı çok daha yüksek sıcaklıklarda test ediyormuşuz gibi bir veri sağlar ki bu da "sanal bir sıcaklık taraması" anlamına gelir.
 

Hat frekansında (50/60 Hz) yapılan testler, izolasyondaki ciddi sorunları "maskeleyebilir". Vaka çalışmaları, 50 Hz'de %0,43 gibi "yeni" görünen güç faktörü değerlerine sahip bir transformatörün, 1 Hz analizinde aslında ciddi kirlilik ve yaşlanma belirtileri gösterdiğini (investigate seviyesi) kanıtlamıştır. Bu durum, 1 Hz analizinin neden "izolasyonun mikroskobu" olarak adlandırıldığının en somut örneğidir.
 

Bu metodoloji, sadece Megger’in bir inovasyonu değil, aynı zamanda uluslararası hakemli dergi makaleleri ve standartlarla tescillenmiş bilimsel bir gerçektir:

► Werelius ve arkadaşları (2011), DFR teknolojisinin yüksek parazitli (EMI) ortamlarda bile ne kadar hassas ve güvenilir sonuçlar ürettiğini akademik düzeyde kanıtlamıştır.
► Güner, Robalino ve Werelius (2016), CIGRE çalışmalarında YG ve ÇYG buşinglerinin durum değerlendirmesinde düşük frekanslı analizlerin kritik rolünü vurgulamışlardır.
► IDAX tarafından kullanılan DFR metodu; CIGRE TB 254, IEEE C57.152-2013 ve IEEE C57.161-2018 gibi uluslararası kılavuz ve standartların bir parçası haline gelmiştir.
 

IDAX sistemi, bu karmaşık teorik veriyi sahada uygulanabilir bir "trafik ışığı" (yeşil-sarı-kırmızı) sistemine dönüştürür. Megger'in patentli Bağımsız Sıcaklık Düzeltmesi (ITC) algoritması, ölçülen her bir değerin gerçek 20 derece eşdeğerini hesaplayarak hatalı yorumlama riskini ortadan kaldırır.



 

Teorik olarak "izolasyonun mikroskobu" olarak tanımlanan 1 Hz analizi, sahada kritik HV varlıklarının yönetilmesinde hata payını minimize eden en güçlü araçtır. Özellikle buşingler ve transformatörler üzerindeki uygulamalar, bu teknolojinin neden bir lüks değil, gereklilik olduğunu kanıtlamaktadır.


1. Buşing Yönetimi: En Zayıf Halkanın Güçlendirilmesi

Buşingler, bir transformatörün en kritik bileşenlerinden biridir ve arızaları genellikle felaketle sonuçlanır.

► İstatistiksel Risk: Transformatör arızalarının %17'si buşing kaynaklıdır ve tüm trafo yangınlarının yaklaşık %30'u (bazı bölgelerde %70-80'e kadar) buşing arızalarından kaynaklanmaktadır.
► C1 Testinin Ötesi: Standart C1 güç faktörü testi ana gövde izolasyonunu kontrol ederken, IDAX ile yapılan 1 Hz ve dar bant DFR ölçümleri, izolasyondaki hem başlangıç seviyesindeki hem de ilerlemiş bozulmaları daha hassas şekilde ortaya koyar.

2. Vaka Analizi: H3 Buşingindeki Gizli Eskime

1969 yapımı bir transformatör üzerinde gerçekleştirilen saha çalışmasında, hat frekansı (LF PF) testleri şaşırtıcı sonuçlar vermiştir:

► LF PF Yanılgısı: Yapılan 10 kV hat frekansı testinde buşinglerin kayıpları %0,5'in altında (kabul edilebilir sınır) ölçülmüştür.
► 1 Hz Analizi: Aynı buşinglere Dar Bant DFR uygulandığında, H3 buşinginin 1 Hz'deki güç faktörü sonucu %7,92 olarak ölçülmüş ve durum "inceleme" (investigate) olarak güncellenmiştir. Bu analiz sonucunda buşingin değiştirilmesine karar verilerek olası bir patlama engellenmiştir.


3. Montaj Hatalarının Tespiti: Görünmeyen Temassızlıklar

IDAX sadece eskimeyi değil, montaj sonrası oluşabilecek hataları da tespit eder. 

► Topraklama Sorunu: Yeni bir buşing montajı sonrasında, buşing flanşı ile tank arasındaki zayıf topraklama bağlantısı, standart bir multimetre ile yapılan direnç ölçümünde fark edilememiştir.
► 505 Hz Duyarlılığı: Dar bant DFR ölçümleri, seçili frekans noktalarında yapılan analizlerle bu temassızlığı net bir şekilde ortaya koymuş; topraklama bağlantısı iyileştirildikten sonra dielektrik yanıtın düzeldiği gözlemlenmiştir.
4. Kirlenmiş Transformatörlerde Doğru Teşhis

Kirlenmiş bir izolasyon sisteminde, geleneksel 10 kV LF PF test sonuçları bazen yanıltıcı şekilde "kabul edilebilir" görünebilir. Megger’in patentli Bağımsız Sıcaklık Düzeltmesi (ITC) algoritması, ortam sıcaklığından bağımsız olarak ekipmanın gerçek 20 derece eşdeğerini hesaplayarak, kirliliğin yarattığı termal maskelemeyi ortadan kaldırır.


5. Yüksek Parazitli Sahalarda Güvenilir Ölçüm

Özellikle işletme halindeki şalt sahalarında elektromanyetik parazit (EMI) ölçüm kalitesini düşürebilir. IDAX 322, sunduğu 1,4 kV RMS test gerilimi ile sinyal-gürültü oranını 10 kat iyileştirerek, en zorlu saha koşullarında bile laboratuvar hassasiyetinde sonuçlar üretir.



 

Megger IDAX, sadece bir test cihazı değil; yirmi yılı aşkın DFR (Dielektrik Frekans Yanıtı) deneyiminin sahaya yansıtılmış halidir. Geleneksel yöntemlerin sınırlarını zorlayan bu sistem, en zorlu saha koşullarında bile laboratuvar hassasiyetinde veri sunarak bakım stratejilerini yeniden tanımlar.


1. Üstün Mimari ve Ölçüm Teknolojisi

IDAX sisteminin kalbinde, hızı ve doğruluğu optimize eden yenilikçi algoritmalar yatar:

► Multi-tone Ölçüm: Geleneksel yöntemler frekansları tek tek tararken, IDAX üç farklı frekansı (temel frekans, 2x ve 5x) eş zamanlı olarak uygular. Bu teknoloji, özellikle düşük frekanslardaki toplam test süresini %40'a varan oranlarda azaltır.
► 1,4 kV RMS Test Gerilimi: IDAX 322, sunduğu yüksek çıkış gerilimi ile şalt sahalarındaki elektromanyetik parazitlere (EMI) karşı 10 kat daha yüksek bir sinyal-gürültü oranı sağlar. Bu, işletme halindeki tesislerin yakınında bile hatasız ölçüm yapabilmek anlamına gelir.
► Çift Alanlı Modelleme (Dual-Domain Modeling): IDAX, frekans alanı (DFR) ve zaman alanı (PDC) verilerini gelişmiş modellerle birleştirerek, ölçüm hatalarına yol açan yapay etkileri (artifacts) ortadan kaldırır ve çok düşük frekanslarda bile en güvenilir sonuçları üretir.


2. Akıllı Yorumlama: ITC ve Karar Destek Mekanizması

Veriyi toplamak kadar, o veriyi doğru yorumlamak da kritiktir. IDAX, karmaşık grafikleri anlaşılır kararlara dönüştürür:

► Bağımsız Sıcaklık Düzeltmesi (ITC): Sabit tablolar yerine, test edilen her bir varlığın kendine özgü yalıtım durumuna göre $20^{\circ}C$ eşdeğer değerini hesaplar. Bu yöntem, yaşlanmış veya kirlenmiş izolasyonun yarattığı yanıltıcı etkileri temizler.
► "Trafik Işığı" Analizi: IDAX yazılımı; sonuçları "yeni gibi", "iyi", "bozulmuş" ve "incele" kategorilerine ayırarak sahada hızlı ve standartlaştırılmış raporlama imkanı sunar.


3. Neden Megger IDAX?

IDAX kullanımının işletmelere sağladığı net faydalar şunlardır:

► Erken Bozulma Tespiti: Arızalar henüz başlangıç aşamasındayken (nem ingressi, kirlenme vb.) tespit edilerek plansız duruşların önüne geçilir.
► Risk Yönetimi ve Güvenlik: Buşing ve trafo patlamaları gibi felaket senaryoları önceden öngörülerek personel ve çevre güvenliği korunur.
► Veri Odaklı Bakım: Tahminlere değil, uluslararası standartlara (CIGRE, IEEE) dayalı, bilimsel verilerle desteklenen bakım kararları alınır.
► Ekipman Ömrünü Uzatma: Doğru zamanda yapılan müdahalelerle kritik HV varlıklarının operasyonel ömrü optimize edilir.





Sonuç: Geleceğin Şebekesini Bugün Yönetin

İzolasyon testi dünyasında 1 Hz analizi, artık bir seçenek değil, güvenilir bir şebeke yönetimi için temel bir gerekliliktir. Megger IDAX, bu "mikroskobik" bakış açısını sahanın pratik ihtiyaçlarıyla birleştirerek size tam bir kontrol ve huzur sunar.

İzolasyonunuzun gerçek durumunu keşfetmek ve Megger IDAX çözümleri hakkında detaylı bilgi almak için:

► IDAX Uygulama Notunu İndirmek için Tıklayınız
► Bir Tedarikçi Bulmak için Tıklayınız.
► Bir Uzmanla Görüşün






EIDAX 322 Veri Sayfasını İncelemek için tıklayınız.




Kaynakça

Akademik Makaleler ve Teknik Tebliğler

► Werelius, P., Ohlen, M., & Skoldin, J. (2011). "Dielectric Frequency Response Measurement Technology for Measurements in High Interference AC and HVDC Substations". Techcon Asia-Pacific.
► Güner, I., Robalino, D. M., & Werelius, P. (2016). "HV and EHV bushing condition assessment - field experience". 2016 CIGRE IEC Colloqium, Montreal, QC, Canada.
► Robalino, D. M., & Güner, I. (2020). "Investigation of EHV Current Transformer Failure by Dielectric Response Technique". 2020 IEEE Electrical Insulation Conference (EIC), Knoxville, TN, USA.


Uluslararası Standartlar ve Kılavuzlar

► CIGRE Teknik Broşürleri: TB 254, TB 414, TB 445 (Saha Testleri İçin Kılavuz), TB 775.
► IEEE Standartları: C57.152-2013 (Transformatör Saha Test Kılavuzu) ve C57.161-2018 (Dielektrik Frekans Yanıtı Analizi Kılavuzu).


Megger Teknik Dökümanları ve Vaka Çalışmaları

► Megger Case Study (Vaka Çalışması 7): "Identifying aging and installation issues in an HV bushing - Analysis with 1 and 500 Hz PF".
► Megger Case Study (Vaka Çalışması 5): "Misleading line frequency insulation results on a contaminated transformer" (Case Study 5 başlığı altında).
► Megger Application Note: "Analysis of HV bushing internal properties using DFR".
► Megger Application Note: "A novel approach to DFR measurement speed and fidelity".
► Megger Application Note: "Testing bushings with IDAX".
► Megger Teknik Makale: "Megger IDAX 322 - Dielektrik Frekans Yanıtı (DFR) Metodunun YG Ekipmanlarının İzolasyon Teşhisinde Etkin Kullanımı".