elektrik port üyelik servisleri elektrik port üyelik servisleri

Elektrik Panolarında Formlar Ne Kadar Önemli?

Elektrik panolarında "Form" diğer bir adıyla "Bölmelendirme" kavramı alçak gerilim panoları için en önemli konularından biridir. Panoların enerji taşıyan bölümleri ve şalt ekipmanlarının birbirinden ayrılması ana konusunu kapsayan "Form" kavramı iş sağlığı ve güvenliği için de son derece önemlidir. İmalatı yapılacak panoların henüz dizayn aşamasında daha önceden belirlenmiş "Form" tipine ve IEC 61439 uygun şekilde projelendirilmesi, gerek proje kısıtlarının boşa harcanmaması gerekse de iş sağlığı ve güvenliği açısından önem arz etmektedir.



A- A+
28.06.2023 tarihli yazı 2733 kez okunmuştur.

Elektrik tesisatları denince aklımıza ilk gelen şeylerden biri olan elektrik panolarının dizaynı ve imalat süreci başta panonun gücü olmak üzere birçok faktör dikkate alınarak gerçekleştirilmektedir. Pano gücünün yanı sıra panonun bulunacağı ortamın özellikleri, sıcaklığı, nemi, kullanım amacı gibi faktörler panonun imalatında büyük farklılıklara neden olabilmektedir. Bu konuda dikkat edilmesi gereken en önemli konulardan birisi de elektrik panolarının güvenliğidir. Elektrik panolarında güvenliğin sağlanması için de henüz dizayn aşamasında dikkate alınması gereken en önemli konulardan birisi de farklı bir standart belirtilmediği süreci IEC 61439 standardıdır.

IEC 61439 standartlarında alçak gerilim anahtarlama düzeni ve kontrol düzeni panolarının tanımları, tasarımsal ve yapısal özellikleri, performans özellikleri ve pano imalatçılarının sorumlulukları yer almaktadır.

 

►İlginizi Çekebilir: Panonuz Tip Testli Mi? Tip Testli Görünümlü Mü?
 


IEC 61439 standartları 7 ayrı başlık altında incelenmektedir.  


 

Elektrik panolarında form yani bölmelendirme söz konusu olduğunda genel olarak 4 ana formdan bahsedilmektedir.

► Form-1
► Form-2
► Form-3
► Form-4

Bu dört ana formun da belirli yapıları ve tamamen birbirinden farklı olup; form numarası büyüdükçe panonun güvenlik seviyesi artmaktadır.



Form-1

 
Günümüzde hemen hemen hiçbir panoda göremeyeceğimiz en basit pano tipidir. Çoğunlukla “formsuz pano” olarak adlandırılmaktadır. Panoda herhangi bir bölmelendirme olmadığı için panonun kapısı açıldığında baralar dahil tüm enerjili noktalar korumasız şekilde görülebilmektedir. Bölmelendirmeler sayesinde herhangi bir koruma alanı oluşmadığı için iş sağlığı ve güvenliği açısından da diğer tiplere göre güvenlik düzeyi en düşük seviyededir.




Form-2
 

Fom-2 en basit pano bölmelendirme sınıfıdır. Bu tipteki panoların en önemli özelliği yatay ya da dikey dağıtım baralarının çeşitli izolasyon malzemeleriyle ya da ince saclarla şalt malzemelerinin ayrılmasıdır. Bu sayede de şalt malzemeleri ve kablo bağlantılarından ziyade dağıtım baraları bölmelendirilmektedir. Ana amaç pano kapağı açıldığında direkt olarak baraya erişimin engellenmesidir. 

      
                           Form 2A                                                  Form 2B

 
İmalatı tamamlanan tüm panoların IEC61439-1 standartı dikkate alındığı takdride imal edilen panonun tasarımlarının doğrulanması gerekmektedir. Bu standart Form-2 pano tipinde esnek durumdadır.

Form-2 tipteki panoların avantajlı görülüp sıklıkla tercih edilmek istenmesinin nedeni de tasarım konusunda diğer tiplere göre daha serbest bir yapıya sahip olmasındır. Bu avantajından dolayı eğer şartnamede panonun formuyla ilgili herhangi bir bilgi yer almıyorsa genellikle tercih Form-2’den yana kullanılmalıdır.
 
Form-2A ve Form-2B olarak iki ana tiple beraber; Form 2B de kendi içinde Form 2B Type 1 ve Form 2B Type 2 olarak ikiye ayrılmaktadır.



Type 1 ve Type 2 Hangi Anlama Gelmektedir?


Pano formlarıyla beraber en çok kullanılan kavramlardan birisi de "Type" dır. Pano formlarında Form 2 ve Form 3 için sadece Type 1 ve Type 2 kullanılsa da Form 4 panolarda Type 1'den Type 7'ye kadar tüm tipler kullanılabilmektedir.

Numaraları verilen tiplerin sahip olduğu özelliklere ait tablo aşağıda yer almaktadır.


 

►İlginizi Çekebilir: Pano İşçiliğinin Önemi


Form-3


Form-3 tipteki panoların güvenlik seviyesi Form-2’deki panoların güvenlik seviyesinden daha yüksektir. Form-2’ye ek olarak fonksiyonel üniteler birbirinden ayrılmaktadır. Aynı zamanda saha kablo terminalleri de fonksiyonel ünitelerden ayrılmaktadır. Bu sayede de pano üzerinde herhangi bir işlem yapılması durumunda her bölüm birbirinden ayrı olduğu için riskler de ciddi oranda azaltılmıştır.

En büyük avantajlarından biri de Form-3 tipindeki panoların Form-4 tipine kolay şekilde dönüştürülebilir yapıda olmasıdır.

Form-3 tipindeki panolar kendi içerisinde Form-3A ve Form-3B olarak iki ana tiple beraber; Form-3B'de kendi içinde Form-3B Type 1 ve Form-3B Type 2 olarak ikiye ayrılmaktadır.

 
                           Form 3A                                              Form 3B


Form-4
 

Form-4 tipteki panolar; Form-3’ten farklı olarak bağlantı noktaları da birbirinden ayrılmaktadır. Güvenlik açısından en üst düzey yapıya sahiptir. Özellikle endüstriyel tesisler, kompleks yapılar ve MCC panolarında bu tip tercih edilmektedir. 

Form-4 tipindeki panolar kendi içerisinde Form-4A ve Form-4B olarak iki ana tiple beraber; Form-4A'de kendi içerisinda Form-4A Type 1, Form-4A Type 2; Form-4A Type 3 olarak Form-4B ise Form-4B Type 4, Form-4B Type 5, Form-4B Type 6, Form-4B Type 7 olmak üzere kendi içerisinde 7 ana bölüme ayrılmaktadır.


                          Form 4A                                               Form 4B
 

Elektrik panolarının imalat başlamadan henüz dizayn aşamasında IEC 61439 standardlarına ve şartnamelerdeki taleplere uygun şekilde imalatlarının yapılması büyük önem arz etmektedir. Aksi takdirde daha önceden belirlenmiş şartlara uymayan panoların uygun hale getirilmesi çoğu durumda düzeltilmesi zor hatta imkansıza yakın bir durumla bizleri karşı karşıya bırakabilmektedir. Bu durumun bir sonucu olarak da maliyet ve zamansal olarak proje kısıtlarını zorlayıcı durumlarla karşı karşıya kalınması muhtemeldir. 



 Kaynaklar

► IEC61439 Standartları
► IEC 61439 (60439) GENEL BAKIŞ; Ahmet BİRLEŞTİRİCİ, M.Serdar ŞALCI

 

Çağdaş Ozan Pamuk Çağdaş Ozan Pamuk Yazar Hakkında Tüm yazıları Mesaj gönder Yazdır



Aktif etkinlik bulunmamaktadır.
ANKET
Endüstri 4.0 için En Hazır Sektör Hangisidir

Sonuçlar