elektrik port üyelik servisleri elektrik port üyelik servisleri

Atatürk ve Kayseri Uçak Fabrikası

Cumhuriyetimizin kurucusu ulu önder M. Kemal Atatürk'ün aramızdan ayrılışının yıldönümünde Gazi Paşa'yı, bu ülkeye kazandırmış olduğu uçak fabrikasının tarihini, özelliklerini, başarısını ve kapatılma sebeplerini inceleyerek anıyoruz.



A- A+
10.11.2014 tarihli yazı 9743 kez okunmuştur.

Osmanlı'dan Türkiye Cumhuriyeti'ne Uçak Sanayi ve TOMTAŞ

 
Cumhuriyetimizin kurucusu ulu önder Gazi Mustafa Kemal Atatürk, Cumhuriyet'in temellerini atarken, havacılık sanayiye de büyük önem vermiştir. Gazi Paşa'nın bu ülkeye, bu millete kazandırmış olduğu en büyük eserlerden birisi de Kayseri'de kurmuş olduğu uçak fabrikasıdır. Paşa, çöp olarak görülen ve eskimiş olan teknolojilerin, özellikle ekonomik olarak zor zamanlarda, büyük paralar vererek ülkeye getirilmesine karşı çıkmış ve yerli sanayinin gelişmesi için birçok adım atmıştır. Bunlardan birisi de Kayseri Uçak Fabrikası'dır. 
  
 
 
Cumhuriyetin kurulduğu yıllarda devletin bütçesine göre büyük maliyeti olduğu için ilk olarak Alman J​un­kers firması ile ser­ma­ye tu­ta­rı yak­la­şık 3,5 mil­yon TL olan bir anlaşma yapılmıştı. Ancak firma ile daha ilk başlarda sorunlar çıkmaya başlamış ve firmanın iflasa sürüklenmesiyle, ortaklığın ismi Tay­ya­re ve Mo­tor Türk Ano­nim Şir­ke­ti yani TOMTAŞ olarak değiştirilmiştir. Merkezi Ankara olan şirketin sermayesi 125.000 TL olarak Türk Hava Kurumu tarafından ödenmiş ve uçakların bakımının Eskişehir'deki tesislerde yapılması kararlaştırılmıştır. TOMTAŞ 1926'da 50 Türk, 120 Al­man per­so­nel ile ­ça­lış­ma­ya baş­la­mış­ ve 1 yıl içinde  A–20, F–13 ve G–23 uçak­la­rı­nın ba­kım ve ona­rımına başlanmıştır. 
 

Kayseri Uçak Fabrikası

 
Junkers firmasının ekonomik sıkıntılarından, dönemin ekonomik şartlarından dolayı ve kurumun siyasi tartışmalara ve müdahalelere açık olması sebebiyle TOMTAŞ bir süre sonra kapanmış ve Türk Tay­ya­re Ce­mi­ye­ti’ne dev­re­dil­miş­tir. Ancak devredilen fabrika Milli Savunma Bakanlığı tarafından tekrar açılmıştır. İlk müdürü Hv. Bnb. Mu­rat Ba­şa­ran olan fabrika, Amerika ile lisans anlaşmaları yaparak uçak üretimine başlamış ve zamanla piyasada söz sahibi olmuştur.  
  
 
 ►İlginizi Çekebilir: Cumhuriyet Tarihinde Sanayi 
 
1931 yılında tamamen Mil­li Sa­vun­ma Ba­kan­lı­ğı­na dev­re­di­len fabrika, 1935 yılına kadar üç fark­lı tip­te 50 adet pla­nör Türk­ku­şu üre­til­miş­tir. Zamanla Alman ve Polonyalı firmalarla lisans anlaşması yapan fabrika, Alman Got­ha 145 uçak­la­rın­dan 45 adet, Polonya PZL-24A-24C ti­pi 20 adet uçak üretmiştir ve fabrika ayda 4 uçak üretebilecek kapasiteye erişmiştir. Atatürk'ün ölümünden sonra, fabrika hızını ve kapasitesini artırarak üretime devam etmiş ve 1939 yılında Türk Hava Kuvvetleri'nin idaresine geçmiştir. 1926'dan itibaren fabrikanın yaptığı uçak sayısı 150'yi geçmiş ve sadece yurtiçinde kullanılmamış, diğer ülkelere de gönderilmiştir. Hatta Hollanda gibi bazı Avrupa ülkeleri sipariş vermektedir. 
 

Kayseri Uçak Fabrikasının Kapanması ve Teoriler

 
Uçak fabrikasının kapasitesinin ve piyasadaki yerinin hızla büyümesi devam ederken 2. Dünya Savaşı'ndan sonra Amerikan Marshall yardımları ile ülkeye bol miktarda uçak girmiş ve yerli üretilen uçağa ilgi azalmıştır veya azaltılmıştır. Bundan sonra Türkiye üretmekten çok hazır olarak almaya yönelmiştir ve Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün büyük bir istek ve önemle kurmuş olduğu, devam etmesi halinde Cumhuriyet sanayisinin en büyük kalelerinden biri olacak olan Kayseri Uçak Fabrikası'nda üretimler durdurulmuş ve tesisler Kayseri Hava İkmal ve Bakım Merkezi ismini alarak uçak bakım ve onarım tesisi olmuştur. 
 
  
Fabrikanın kapatılmasının sebepleri arasında, dönemin önde gelen siyasi düşünceleri yer almaktadır. Sonuç olarak Gazi Paşa'nın bu ülkeye bırakmış olduğu en büyük eserlerden biri olan Kayseri Uçak Fabrikası'nın kapatılması, o dönem için kıyaslandığında böylesine büyük bir girişimin ve başarının engellenmesi büyük bir kayıp ve başarısızlıktır. Eğer yaşasaydı bu esere büyük bir güvenle sahip çıkacağı ve büyüteceği kesin olan Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ü bir kez daha saygıyla anıyoruz. 
  
 
 ►İlginizi Çekebilir: Cumhuriyet Tarihinde Gelişen Eğitim
  

Kayseri Uçak Fabrikası'nda Üretilmiş Olan Uçaklar:

 
30 Adet A-20 L montajı,
3 adet F-13
24 adet Hawk II
8 Adet Fledgling 2C1
43 adet Gotha 145 A
4 adet P.Z.L.-24 A
21 adet P-24 G
27 planör (11 adet US-4, 11 adet PS-2 ve 5 adet G-9)

 
Kaynak: 

►Atatürk Araştırma Merkezi
Osman Öztürk Osman Öztürk Yazar Hakkında Tüm yazıları Mesaj gönder Yazdır



ANKET
Endüstri 4.0 için En Hazır Sektör Hangisidir

Sonuçlar