elektrik port üyelik servisleri elektrik port üyelik servisleri

Akım ve Gerilim Trafosu Testleri

En yüksek enerji verimliliği ve güvenliği elde etmek için trafo bakımları ve testleri çok önemli bir unsurdur. Trafo testleri ikiye ayrılır; her üreticinin yapmak zorunda olduğu rutin testler ve özel testler. Akım ve gerilim trafo testlerini sizler için derledik.



A- A+
31.03.2017 tarihli yazı 3684 kez okunmuştur.

Akım Trafosu Testleri

Akım trafosu, birincil ve ikincil sargı akımı orantılıdır ve bu akımlar arasındaki faz farkı (0°) olan elektrik trafolarıdır. Akım transformatörleri üzerinde aşağıda açıklanan testler yapılmaktadır.



 
İzolasyon Direnç Testi

Testte gerilim birincil için ikincil artı toprağa (şalter testi sırasında kaplıdır), ikincil için birincil artı toprağa ve ikincil nüveden nüveye aralıklarla bağlanıp aşağıdaki tabloda belirtilen voltaj sınırlarıda test edilmelidir.
 

 
Polarite Testi

Polarite testi birincil ve ikincil polarite işaretini teyit etmek ve çizimle eşleştiğini doğrulamaktır. Koruma ve ölçüm işlevini doğru bir şekilde yapmak ve cihazları nasıl bağlayacağımız hakkında fikir vermek için yapılmaktadır. Butona basıldığında ölçü aleti eksi değer gösteriyorsa ters polaritedir. Yani bağlantı ters yapılmıştır. Birincil ve ikincil uçların yerlerini değiştirip tekrar butona basıldığı zaman ölçü aleti + yönde sapma yapıyorsa bağlantı doğru yapılmış ve doğru polaritede olmuş olur.
 

 
Oran Testi

Transformatör sargı oranı testi, transformatör sargısı arasındaki sargı oranının doğru olduğundan emin olmak için kullanılır. Bu bilgi ile, transformatörün çıkış voltajının ne olacağına karar verebilirsiniz. Oran, aşağıda verilen formül kullanılarak, yüksüz koşullar altında hesaplanır;
 

 
 


 
Birincil Sargıların Şebeke Frekanslı Gerilime Dayanma Testi

Test gerilimi olarak, en yüksek şebeke gerilimine ve belirlenen yalıtım düzeyine karşılık gelen ve standartta verilen şebeke frekanslı dayanım gerilimi uygulanır. Teste Birincil sargının birbirine bağlanmış bağlantı uçları ile toprak arasına uygulanır. Bu sırada da ikincil sargı veya sargıları, gövde, kazan topraklanmalıdır. 25-100 Hz frekanslı bir alternatif gerilim uygulanır. Teste gerilimin küçük bir değeri ile başlanmalı ve hızla tam değerine yükseltilmeli ve bu değerde 1 dakika tutulmalıdır. Sonra gerilim hızla küçük bir değere düşürülerek kaldırılmalıdır. Test anında akım transformatöründe herhangi bir atlama veya delinme oluşmamalıdır.Birincil sargısı iki veya daha çok bölümden oluşan akım transformatörlerinde ise topraklanmış bölümler arasına etkin (effective) değeri 2 kV olan bir gerilim uygulanmalıdır.

 
İkincil Sargıların Şebeke Frekanslı Gerilime Dayanma Testi

Test gerilimi 2 kV’tur. İkincillerin de çok sayıda sarım bulunan akım transformatörlerine ise etkin değeri 2 kV’dan daha büyük bir test gerilimi uygulanmalıdır. Birincil sargı testinde olduğu gibi aynı şekilde birincil sargı veya sargıları, gövde, kazan topraklanmalıdır. İkincil sargısı, iki veya daha çok bölümden oluşan akım transformatörlerinde ise topraklanmış bölümler arasına gerilim uygulanmalıdır.

 
Sarımlar Arası Aşırı Gerilime Dayanma Testi

Bu test, akım transformatörünün sadece sarımlar arası yalıtımın denetlenmesi amacıyla iki şekilde yapılır.İlk olarak, ikincil sargı uçları açık durumda iken, birincil sargıdan anma frekansında ve etkin değeri birincil anma akımına eşit akım veya ikincil sargı uçlarında endüklenen gerilim tepe değerinin 3,5 kV, olmasını sağlayan akım bir dakika süre ile geçirilir. İkinci olarak, birincil sargı uçları açık durumda iken, ikincil sargıya anma sıklığında ve etkin değeri ikincil anma akımına eşit olan bir ikincil akımı geçmesini sağlayan gerilim veya tepe değeri 3,5 kV olan gerilim 1 dakika süre ile uygulanır.

 
Kısa Süreli Akımlara Dayanma Testleri
 
Kısa süre ısıl anma akımı testi: Bu testten önce transformatör 17° - 27° C arasında bulunan bir sıcaklıkta olmalıdır. Test, sargılar kısa devre durumunda iken, birincil sargıdan 0,5 -5 saniye olan bir t süresince I^2t <I^2th koşulunu sağlayan bir I akımı geçirilerek yapılır. Burada I th ısıl anma akımıdır.
 
Dinamik anma akımı testi: İkincil sargı veya sargılar kısa devre durumunda iken, birincil sargıdan birinci tepe değeri en az ( dyn dinamik anma akımına eşit bir akım, en az birinci tepe değerinin elde edilmesine yeterli bir süre boyunca geçirilerek yapılır. 
 
Birleşik test: Kısa süre ısıl anma akımının birinci tepe değeri, dinamik anma akımından küçük olmadığında, dinamik anma akımı testi kısa süre ısıl anma akımı testi ile birleştirilebilir.



Isınma (Sıcaklık Artışı) Testi
 
Bu test, akım transformatörü olağan çalışma koşullarında çalıştırılırken yapılır. Test sırasında ölçülen sıcaklıklar saatte 1°C'den çok artmadığında, akım transformatörünün kararlı sıcaklığa eriştiği kabul edilir.
 
Sargıların sıcaklık artışı pratik olduğunda direnç değişimi yöntemi ile ölçülür. Ancak çok düşük dirençli sargılarda ısıl kullanılabilir. Sargılar dışındaki kısımların sıcaklık artışları ise derece veya sil çiftlerle ölçülür. Test sonucunda bulunan sıcaklık artışları standart sınırlar altında kalmalıdır.
 
 
Akım transformatörlerinde sargıların sıcaklık artışı sınırları
 
 
Darbe Gerilimine Dayanma Testi

Test standart darbe gerilimi ile yapılır. Darbe gerilimi birincil sargı ile toprak arasına uygulanır. Test sırasında birincil sargı kısa devre edilir, ikincil sargı veya sargılar ise kısa devre edilerek gövdeye, varsa kazana ve toprağa bağlanmalıdır.Ancak daha ağır şartı veren kutbun bilinmesi halinde, testin yalnız bu kutuplu gerilimle yapılması yeterlidir. Her beş tanelik darbe gerilimi grubunun birinci ve sonuncu darbe dalgasının tepe değeri ve dalga biçimi katot ışınlı tüpe kaydedilmelidir. Test sırasında oluşabilecek atlamaların tespit edilmesi için yeter duyarlıkta algıç kullanılmalıdır. Testte 5 darbe gerilim dalgası uygulanır. Bu uygulama sırasında herhangi bir atlama veya delinme oluşmamalıdır. Şayet delinme oluşursa veya en çok iki darbe gerilimi uygulaması sırasında atlama oluşursa akım trafosu teste dayanmamış kabul edilir. 5 darbe dalgasının yalnız birinde atlama oluşursa, transformatöre 5 darbe dalgası daha uygulanır ve bu uygulamada herhangi bir atlama oluşmazsa test sonucu olumlu kabul edilir. Bu test birincil gerilimi 154 kV ve daha yüksek olan akım transformatörleri için zorunludur. Daha düşük gerilimliler de önceden belirlenirse uygulanır.
 
 
Akım transformatörlerinde anma yalıtım düzeyleri

Akım Transformatörlerinde Yapılan Ek Testler
 
► Koruma sınıfı testi
► Primer sargılarda Yıldırım Darbe Dayanım testi
► Radyo girişim gerilimi ölçümü
► Sızdırmazlık testi
► Doğruluk sınıfı testi


 

Gerilim Transformatörü Yüksek Voltaj Testleri

Gerilim trafoları en basit olarak, belli bir gerilim değerini, genellikle daha düşük olmak üzere, diğer bir gerilim değerine dönüştüren ölçü trafoları olarak tanımlanırlar. Gerilim transformatörleri üzerinde aşağıda açıklanan testler yapılmaktadır.

 
Birincil Sargıların Şebeke Sıklıktı Gerilime Dayanma Testi
 
Test gerilimi olarak, en yüksek şebeke gerilimine ve belirle nen yalıtım düzeyine karşılık gelen ve standartta verilen şebeke frekanslı dayanım gerilimi uygulanır. Ancak endüklenmiş test gerilimi değeri birincil anma gerili minin S katını aşmamalıdır. 
 
Bu test gerilimi; topraklanmamış gerilim transformatörlerinin şebeke frekanslı bir dış kaynaktan sağlanan gerilimle test edilmesi halinde ve topraklanmış gerilim transformatörlerinin endüklenmiş gerilimle test edilmesinde faz ucu ile toprak arasına veya fazların uçları ile toprak arasına; topraklanmamış gerilim transformatörlerinin endüklenmiş gerilimle test edilmesin de faz ucu ile toprak arasına veya fazların uçları ile toprak arasına; topraklanmamış gerilim transformatörlerinin endüklenmiş gerilim ile test edilmesinde fazların uçları arasına uygulanmalıdır. 
 
Test gerilimi 25-300 Hz arasında bir sıklığa sahip olmalıdır. Teste, küçük bir gerilim değeri ile başlanmalı ve hızla gerilimin tam değerine yükseltilmeli ve bu değerde 1 dakika veya test geriliminin sıklığı anma sıklığının iki katını aştığında 15 saniyeden az olmamak kaydıyla aşağıdaki formülden hesaplanır:
 

süre uygulanmalıdır. Bundan sonra gerilim hızla küçük bir değere indirilir ve kaldırılır.

Topraklanmamış gerilim transformatörlerinde birincil sargının şebeke sıklığında gerilime dayanma testi aşağıdaki şekillerde yapılır: Şebeke ferkanslı bir dış kaynakla yapılan test bu testte, bir dış kaynaktan sağlanan şebeke ferkanslı gerilim, birincil sargıların birbirine bağlanmış uçları ile toprak arasına uygulanmalıdır. Test sırasında gövde, varsa kazan, topraklanması öngörülmüşse manyetik devre ve ikincil sargıların uçları birbirine bağlanmış ve toprağa bağlanmış durumda bulunmalıdır. Endüklenmiş gerilimle yapılan test bu test ya birincil sargıda endüklenmesi gereken test gerilimini sağlayan bir gerilimin ikincil sargıya uygulanması veya birincil sargının test gerilimiyle doğru dan uyarılması yoluyla gerçekleştirilir.Her iki durumda da gerilim yüksek gerilim tarafında ölçülür. Testte gövde, varsa Kazan, topraklanması öngörülmüşse manyetik devre ve her ikincil sargının birer ucu ve birin cil sargının bir ucu aralarında bağlanmış olarak topraklanmış durumda bulunur.

Aşırı bir uyarma akımı meydana gelmesini önlemek amacıyla test geriliminin frekansı, anma sıklığının üzerinde seçilir.


İkincil Sargıların Şebeke Frekanslı Gerilime Dayanma Testi

Bu test 2 kV etkin değerli bir alternatif gerilimle yapılır. Yalnız bir ikincil sargılı gerilim transformatörlerinde, test gerilimi ikincil sargının aralarında bağlı uçları ile toprak arasına 1 dakika uygulanır. Test sırasında gövde, varsa kazan, topraklanması öngörülmüş ise manyetik devre ve birincil sargının bütün uçları ve varsa ikincil sargının diğer kısımları arasında bağlanarak topraklanmış olmalıdır.




Birden fazla ikincil sargılı gerilim transformatörlerinde, test gerilimi her ikincil sargı veya, sargı bölümü ile, birbiri ile bağlanmış ve önceden gövdeye, varsa kazana ve toprağa bağlanmış diğer sargılar veya kısımlar arasına 1 dakika süre ile uygulanır.


Darbe Gerilimine Dayanma Testi

Dışa açık tesislerde kullanılan gerilim transformatörlerinin birincil devrelerinin yalıtımları, en yüksek şe beke gerilimi ve yalıtım düzeyine göre standartta verilen darbe gerilimi ile test edilir. Bu darbe gerilimi birincil sargının hat bağlantı uçlarından biri ile toprak arasına uygulanır. Bu test sırasında, bir fazlı gerilim transformatörlerinde birincil sargının topraklanacak şekilde düzenlenmiş ucu, birincil sargının her iki ucu da topraklı değilse, bu uçlardan birisi; üç fazlı gerilim transformatörlerinde birincil sargının nötr noktası topraklanacak şekilde düzenlenmiş ise, bu nokta ile test geriliminin uygulanacağı faz sargısı dışındaki diğer iki faz sargısının uçları birleştirilerek, birincil sargıların nötr noktası topraksız çalışacak şekilde düzenlenmiş ise test geriliminin uygulanmayacağı diğer iki faz sargısının hat uçları birleştirilerek topraklanır.

Test esnasında, bir fazlı gerilim transformatörlerinde ikincil sargının bir ucu; üç fazlı gerilim transformatörlerinde ikincil sargıların birer ucu aralarında birleştirilerek ya doğrudan olarak veya ikincil sargıda ortaya çıkan gerilim dalgasını saptamaya yarayan uygun bir düzenek aracılığı ile toprağa bağlanmalıdır.

Test hem artı, hem de eksi kutuplu dalga ile yapılmalıdır. Ancak, daha ağır şartı veren kutup biliniyorsa test yalnızca bu kutba yapılabilir. Testte arka arkaya 5 darbe gerilimi dalgası uygulanır. Bu test birincil gerilimi 154 kV ve daha yüksek olan gerilim transformatörleri için zorunludur. Daha düşük gerilimlilerde önceden belirlenirse uygulanır.


Isınma (sıcaklık artışı) Testi

Sıcaklık artışı testinde gerilim transformatörüne uygulanan gerilimler aşağıdaki gibi olmalıdır:

— Anma gerilim yükseltme katsayısı ve gerilim uygulama süresi ne olursa olsun, bir fazlı gerilim transformatörlerine birincil anma (faz arası)geriliminin I s katına eşit bir gerilim; üç fazlı gerilim transformatörlerine birincil anma (faz arası) geriliminin 1,2 katına eşit dengeli 3 fazlı bir gerilim uygulanmalı, teste transformatör kararlı sıcaklığa erişinceye kadar devam edilmelidir. Test sonunda bulunan sıcaklık artışları standartta belirlenen sınırları aşmamalıdır. Anma gerilimi yükseltme katsayısının değişik halleri için farklı gerilim uygulamaları standartlarda yer almış olup, değerlendirme buna göre yapılmalıdır. Testte ölçülen sıcaklıklar, saatte 1 °C den çok artmadığında, gerilim transformatörünün kararlı sıcaklığa eriştiği kabul edilir. Test esnasında ortam sıcaklığı, 10°C - 30°C arasında olmalıdır. Birden fazla ikincil sargı bulunması halinde test her ikincil sargının anma yü künde yapılmalıdır. Sargıların sıcaklık artışları direnç değişimi metodu ile ölçülmelidir. Diğer kısımların sıcaklık artışları derece veya ısıl çift (thermocouple) ile ölçülür.

 
 
Gerilim transformatörlerinde ısınma sınırları

 
Gerilim Hatası ve Faz Kayması Sınırlarının Denetlenmesi

Ölçü gerilim transformatörlerinde gerilim hatası ve faz kayması sınıfları, anma sıklığında ve anma geriliminin %80 , %100 ve %120'sinde anma yükünün %25 ve %100'ünde test edilir. Test sonuçlarının standarta uygunluğu incelenir. 
 
Üç fazlı gerilim transformatörleri için standartta verilen sınırlar, transformatör 3 fazlı dengeli gerilimle enerjilendiğinde, birincil ve ikincil sargıların faz arası gerilimleri için geçerlidir. 
 
Koruma gerilimi transformatörlerinde gerilim hatası ve faz kayması, 0,8 endüktif güç katsayısında ve anma geriliminin %5 ve %100'ünde ve anma geriliminin anma gerilim yükseltme katsayısı ile çarpımından bulunan gerilimle anma gücünün %25 ve %100'ün de ölçülür ve sonuçların standart sınırlara uygun olup, olmadığı kontrol edilir. 
 
Gerilim Transformatörlerinde Yapılan Ek Testler
 
► Sığal Gerilim Transformatörler Testleri
► Ferrorezonans testleri
► Geçici rejim tepkisi testi
► Doğruluk testleri
► Primer sargılarda Yıldırım Darbe Dayanım testi
► Radyo girişim gerilimi ölçümü
► Sızdırmazlık testi
 
Rutin olarak her üreticinin yapması gereken testler
 
► Oran testi (Çevirme oranları ve bağlantı gurubunun tayini)
► Sargı dirençlerinin ölçülmesi
► Kısa devre empedansının ve yükteki kayıpların ölçülmesi
► Boştaki kayıpların ve boştaki akımların ölçülmesi
► Uygulanan gerilim testi (Gövde testi)
► Endüklenen gerilim testi (Sipir testi)
► Yalıtım direncinin ölçülmesi (Megger testi)
 
Özel ve Tip Testler
 
► Isınma testleri
► Impulse testi (Yıldırım darbe testi)
► Gürültü seviyesinin ölçülmesi
► Empedansın sıfır bileşeninin ölçülmesi
► Yağ, di elektrik dayanım testi ve powerfactor testi 
 
 
Kaynak:

► Electrical Engineering Portal
► EMO
ZAFER AKGÜL ZAFER AKGÜL Yazar Hakkında Tüm yazıları Mesaj gönder Yazdır



Aktif etkinlik bulunmamaktadır.
ANKET
Endüstri 4.0 için En Hazır Sektör Hangisidir

Sonuçlar